Z historii parafii

Utworzenie parafii pw. św. Antoniego
Wiosną 1947 roku, przybył do Wałcza drugi kapłan zakonu kapucynów O. dr Gabriel Banaś, wybitny kaznodzieja, który rozpoczął głoszenie misji i rekolekcji na szerokim terenie Ziem Zachodnich i Północnych. Jednocześnie wspomagał w pracy O. Ernesta, zajętego pracami przy świątyni i katechezą w gimnazjum. Kościół pw. św. Antoniego odwiedził administrator apostolski z Gorzowa Wlkp. ks. infułat Edmund Nowicki, który wyraził wielkie uznanie kapucynom za ich starania o świątynię i pracę duszpasterską na terenie Wałcza. Z dniem 1 lipca 1947 r., decyzją władz zakonnych, opuścił nasze miasto O. Ernest Łanucha OFMCap. Przełożonym placówki został O. Gabriel Banaś, na którego spadł cały ciężar kontynuowania prac w kościele i domu zakonnym. Z dniem 6 października 1949 roku, ks. inf. Edmund Nowicki ustanowił przy kościele pw. św. Antoniego samodzielną placówkę duszpasterską na prawach parafii, zaś O. dr Gabriela Banasia OFMCap. ustanowił jej administratorem z wszelkimi uprawnieniami przysługującymi proboszczom. Terytorialnie była to bardzo niewielka parafia, obejmująca bowiem tylko teren wokół świątyni. Jej granica wiodła środkiem ul. Wąskiej do zbiegu z ul. Kilińszczaków, środkiem tejże do ul. Pocztowej, obejmując ul. Sądową, Orlą i Pocztową. Do parafii przyłączono także gromadę Dobino wraz z kościołem filialnym w tej miejscowości. Z dniem 15.XI.1949 r., wałeccy kapucyni otoczyli opieką duszpasterską także parafie w Szwecji i Nakielnie. Kapucyni ze wspólnoty w Wałczu pracowali także w wielu innych parafiach, gdzie wspomagali miejscowych duszpasterzy w ich pracy, a często całymi miesiącami dojeżdżali do odległych miejscowości, by tam posługiwać przy ołtarzu i w konfesjonale (Lubno, Kolno, Strączno…)

Zarys historii Kościoła na terenie Wałcza
Już w roku 1303 istniał na terenie Wałcza kościół katolicki. W czasie reformacji, w 1535 roku, znalazł się on na kilkadziesiąt lat w rękach ewangelików, a proboszcz katolickiej parafii pw. św. Mikołaja został przepędzony. Dopiero w 1602 roku świątynia została zwrócona katolikom, a w roku 1618 proboszcz ks. Librariusz sprowadził do Wałcza zakon jezuitów. W 1621 r. kościół spłonął wraz z plebanią. Odbudowano go w 1624 r. W 1665 r. jezuici założyli szkołę na tzw. „Wzgórzu Mnisim”, a w 1672 r. przenieśli się na tzw. „Wzgórze Burmistrza”, gdzie wznieśli kolegium, gimnazjum oraz kaplicę pw. św. Józefa, zaś w 1703 r. zbudowali tam dzisiejsze „Ateny Wałeckie” tj. szkołę, która na przestrzeni lat zasłynęła jako ta, która wydała wielu wybitnych ludzi i stała się ostoją polskości i katolicyzmu. Po kasacie kolegium jezuickiego, w 1773 roku uczelnia została przekształcona na katolickie gimnazjum. W latach 1863-1865 zbudowany został nowy, obecny kościół pw. św. Mikołaja, który był konsekrowany w 1866 roku i stanowił centrum życia katolickiego w naszym mieście służąc za świątynię jedynej do 1949 r. wałeckiej parafii. Pierwszym, po wojnie proboszczem w Wałczu był ks. Walerian Głowacz, który przybył tu wraz z repatriantami z kresów wschodnich (1945-1946). Jego to, w pracy duszpasterskiej i katechetycznej spomagał pierwszy przybyły do Wałcza kapucyn O. Ernest Łanucha, który kładł podwaliny pod drugą parafię w naszym mieście – pw. św. Antoniego i w poewangelickim kościele, po jego odbudowie ze zniszczeń wojennych i przygotowaniu do sprawowania katolickiej liturgii, rozpoczął sprawowanie Mszy św. i sakramentów. Zmuszony przez władze PRL do opuszczenia Wałcza, pierwszy powojenny proboszcz parafii pw. św. Mikołaja ks. Walerian Głowacz musiał wyjechać, a zastąpił go na urzędzie ks. Stefan Janiak (1947-1953), wspomagany w pracy duszpasterskiej przez kapłana obrządku greckokatolickiego O. Antoniego Kulibabę.

 Ewangelicy w Wałczu
Historia ewangelików w naszym mieście sięga czasów reformacji. Już w 1544 roku ówcześni starostowie wałeccy (rodzina Górków) przekazali luteranom parafialny kościół katolicki. Wcześniej, bo w roku 1535, ewangelicy zburzyli ołtarz w tej świątyni i wypędzili proboszcza. Pierwszym, znanym z nazwiska pastorem w Wałczu był Laurentius Drahowski. Kościół był budowlą drewnianą, która spłonęła w czasie pożaru w 1590 roku. Na jej miejscu luteranie wznieśli nowy, już murowany kościół. Cztery lata później, dzięki staraniom starosty Gostomskiego, nawróconego na katolicyzm, na polecenie Zygmunta III, został on zwrócony katolikom. Po I rozbiorze Polski i po przyłączeniu Wałcza do prowincji Prusy Zachodnie, została ustanowiona oficjalna nazwa miasta – „Deutsch Krone”. W tym czasie rozpoczął się napływ do miasta ludności niemieckiej, w większości wyznania ewangelickiego. Od 1773 roku ewangelicy, by spotkać się na nabożeństwie, korzystali z pomieszczenia w starym ratuszu. Początkowo, z powodu braku miejscowego pastora, korzystali z posługi duchownego, który przybywał co czwartą niedzielę z Neugolz. Parafię ewangelicką utworzono w Wałczu w 1793 roku i wówczas na świątynię przeznaczono górne piętro ratusza. Nowy kościół, na potrzeby ludności niemieckiej wyznania ewangelickiego, wybudowano w 1824 roku. Na ten cel gmina ewangelicka otrzymała 5 tys. talarówod króla Friedricha Wilhelma III. Dwa lata później świątynia wyposażona została w pierwsze organy. W tym czasie na około 3 tys. mieszkańców miasta, ewangelicy stanowili 1.100 osób. Kościół okazał się szybko zbyt ciasny i w 1843 roku odbyło się poświęcenie nowej świątyni ewangelickiej. W 1858 roku protestanci wybudowali przy obecnej ulicy Orlej (wówczas – Wusterhoff) budynek mieszczący dom i biuro pastora. W tym czasie w Wałczu zamieszkiwało już 2.130 ewangelików, zaś pozostali mieszkańcy to: 2.240 katolików i 530 Żydów. Liczba ewangelików powiększała się z roku na rok, a więc znów okazało się, że istniejący kościół był zbyt mały, w związku z czym przystąpiono do budowy nowego kościoła (w roku 1900). W 1901 roku dotychczasową świątynię zburzono. Budowa trwała do roku 1903, kiedy to kościół poświęcono, a pamiątką tego jest dedykacja na ufundowanej do świątyni chrzcielnicy: „Dem Andenken seiner eltern/ gewidmet von Justizratz/ dr Poeppel – Bromberg/ zur kirchweiche seiner vaterstadt/ AM 1903”.

Kościół pw. św. Antoniego w Wałczu
Obecny kościół parafialny pw. św. Antoniego został zbudowany (jak wspomniano) w latach 1900-1903 przez miejscową gminę luterańską. Jest to świątynia w stylu neogotyckim, o niezwykle interesującej, rozbudowanej bryle i jednorodnym wystroju wnętrza. Usytuowano ją w południowej części miasta, nad brzegiem Jeziora Zamkowego, na trójkątnym, wysoko wzniesionym placu, wzmocnionym murem oporowym na kamiennej podmurówce. Plac otaczają: ul. Orla (Wusterhoff), ul. Sądowa (Schulstrasse) oraz dziedziniec sądowy. Kościół zbudowano z cegły ceramicznej o wątkach krzyżowym i główkowym, na zaprawie wapiennej. Wzniesiono go na planie krzyża, z prostokątną nawą, przeciętą szerokim transeptem (nawą poprzeczną). Od wschodu dostawiono do nawy prostokątne prezbiterium i niewielką zakrystię, zaś od zachodu – smukłą czterokondygnacyjną wieżę nakrytą ostrosłupowym hełmem. Bryła kościoła opięta jest przyporami, wzbogacona południowym i północnym szczytem transeptu. Urozmaicona jest okrągłymi klatkami schodowymi, wiodącymi na poziom empor bocznych oraz osobną klatką na wieżę. Wnętrze kościoła tworzy przestrzeń niejednolitą, rozczłonkowaną filarami oraz zróżnicowanymi typami stropów. W transepcie umieszczono empory dla wiernych, a po zachodniej stronie nawy – wysoką emporę organową. Całość otwiera się wysokim łukiem tęczowym na prezbiterium przykryte sklepieniem gwiaździstym i rozświetlone wielobarwnym światłem rozety wypełnionej witrażem z wyobrażeniem Chrystusa Dobrego Pasterza. Wnętrze kościoła otrzymało bogate wyposażenie: emporę organową, empory nad ramionami transeptu oraz dekoracyjne stropy. Empory oddzielono od nawy pełnymi balustradami pokrytymi dekoracją malarską o stylizowanych formach roślinnych i motywem krzyża łacińskiego. Na emporze zachodniej ustawiono neogotyckie organy o dwukondygnacyjnym prospekcie, oświetlone potężnymi, kutymi z żelaza świecznikami. Stropy, o profilowanych krawędziach belek, ozdobiono malowaną dekoracją roślinną i geometryczną. W prezbiterium umieszczony został neogotycki, trójosiowy ołtarz, z którego pozostał obecnie krucyfiks (zawieszony jest w kruchcie kościoła). Pozostałe fragmenty ołtarza wykorzystano do budowy ołtarzy w nawach bocznych (M.B. Ostrobramskiej i Miłosierdzia Bożego). Jednolitą kompozycję wyposażenia całości dopełniły neogotyckie ławy, neogotycka chrzcielnica, wykonana z mosiężnej blachy, a ufundowana przez radcę prawnego dr Poeppela z Bydgoszczy, a także zawieszone w nawie potężne metalowe żyrandole. Całości wyposażenia dopełniła oryginalna stolarka drzwiowa z metalowymi, eklektycznymi okuciami oraz zawieszone na wieży kościoła dwa żelazne dzwony pochodzące z 1918 i 1923 roku. W kruchcie umieszczono kropielnicę z czarnego marmuru.
W czasie działań wojennych kościół został mocno zniszczony- ściany uszkodzone w przynajmniej 25%, okna powybijane, dachówki w większości zniszczone, organy uszkodzone, ławki ze śladami kul. Po zakończeniu II wojny światowej, nastąpiła wymiana ludności miasta. Do Wałcza, już w kwietniu 1945 roku przybyli repatrianci ze wschodnich kresów dawnej Rzeczypospolitej, z Syberii, a także z centralnej Polski. Ludność niemiecka opuściła teren Wałcza. Wyjechał też ostatni pastor ewangelicki. Kościół poprotestancki został tym samym opuszczony. Zainteresował się nim pewien duchowny Kościoła polskokatolickiego, który zamieszkiwał w Marcinkowicach, jednak koszt odbudowy świątyni przerastał jego możliwości. Ostatnia grupa protestantów wyjechała z Wałcza (wraz z pastorową) jesienią 1946 roku.

Kapucyniucyni w poprotestanckim kościele
Dzięki staraniom O. dr Jerzego Rumaka – pierwszego kapucyna z prowincji krakowskiej, który zaraz po zakończeniu działań wojennych udał się na Ziemie Zachodnie i osiadł w Pile, przybył do naszego miasta O. Ernest Łanucha, który wspomagał w pracy duszpasterskiej wałeckiego proboszcza zamieszkując przy kościele pw. św. Mikołaja i katechizując młodzież miejscowego gimnazjum. To on, jesienią 1945 roku, otrzymał od swego prowincjała O. Kazimierza Niczyńskiego akceptację na założenie w Wałczu placówki zakonnej. Zgodę na to wyraził także ówczesny administrator apostolski w Gorzowie Wlkp. ks. infułat Edmund Nowicki. O. Ernest wystarał się też o przejęcie opuszczonego kościoła wraz z pastorówką i ogrodem przy ul. Orlej. Przekazanie obiektów miało miejsce w dniu 29 kwietnia 1946 roku. Podpisy złożyli: referent nieruchomości p. Michał Czerniak i O. Ernest Łanucha. Sporządzono wtedy stosowny protokół przekazania poewangelickiego mienia dla powstającej placówki kapucynów, z przeznaczeniem na rzecz przyszłej parafii. Natychmiast po przejęciu zniszczonej świątyni i pastorówki, O. Ernest rozpoczął – przy wydatnej pomocy wiernych – prace zabezpieczające i remontowe, poczynając od przełożenia dachu na kościele i oczyszczenia jego wnętrza. Wywieziono wówczas około 50 furmanek gruzu. Jedne z pierwszych prac, to wstawienie okien, naprawa organów i prowizoryczne wyposażenie wnętrza kościoła z przeznaczeniem go dla potrzeb liturgii katolickiej. Ołtarz pozostawiono w pierwotnym stanie, wstawiono dwa prowizoryczne konfesjonały.

Poświęcenie świątyni
W dniu 16 czerwca 1946 r., z kościoła parafialnego pw. św. Mikołaja wyruszyła procesja z figurą św. Antoniego do kościoła kapucynów. Tam celebrowana była pierwsza katolicka Msza św. przez ks. proboszcza Waleriana Głowacza. Kazanie wygłosił O. Ernest Łanucha OFMCap. Było to oficjalne przekazanie świątyni Kościołowi katolickiemu, powierzenie jej w opiekę św. Antoniemu z Padwy, który odtąd będzie patronem tego kościoła. Świątynia została poświęcona, a w jej wnętrzu ustawiono prowizoryczny ołtarzyk z figurą Patrona. Niemal natychmiast po uroczystości, staraniem p. Eleonory Ostapowej, zawiązał się komitet organizacyjny, który miał na celu ufundowanie dwóch obrazów do ołtarzy bocznych: Matki Bożej Ostrobramskiej i św. Antoniego Padewskiego. Prezesem komitetu został p. Antoni Rozwadowski. Przystąpiono także do dalszych prac remontowych przy świątyni i byłej pastorówce. W sierpniu 1946 r. pokryto blachą wieżę kościoła i przeprowadzono remont organów. Prace te wykonał p. Stanisław Surman. W dniu 15.VIII.1946 r. poświęcony został zakupiony obraz M.B. Ostrobramskiej, który umieszczono w prowizorycznym ołtarzu bocznym. Tymczasem trwały prace przy budowie dwóch bocznych ołtarzy. Pierwszy z nich, wykonany przez firmę „Leśnik” z Wałcza, poświęcono 15.VI.1947 r. , drugi zaś – 31.VIII. tegoż roku. W pierwszym umieszczono obraz św. Antoniego, w drugim zaś – obraz Matki Miłosierdzia (Ostrobramskiej). Oba obrazy namalowała artystka ze Szczecina. W latach 1946-1948 wykonano cały szereg dalszych prac remontowych w świątyni oraz byłej pastorówce, gdzie zaraz po poświęceniu kościoła, zamieszkał O.  Ernest, chociaż warunki były bardzo złe. Wymalowano prezbiterium kościoła, wykonano nowe, dębowe konfesjonały i balustradę przed głównym ołtarzem.

Nasz adres

  • Parafia św. Antoniego - Bracia Mniejsi Kapucyni
  • ul. Orla 11, 78-600 Wałcz
  • tel. +48 67 258 04 22
  • e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
  • numer konta: 28 1240 3712 1111 0010 6380 1139

Dziękujemy

  • Za wszelką pomoc duchową i materialną z serca dziękujemy. Codziennie modlimy się za tych, którzy nam dobrze czynią. Ponadto każdy brat kapłan raz w miesiącu sprawuje mszę świętą w intencji dobrodziejów.
    Bóg zapłać Wam za wszelkie dobro!

Modlitwa za dobrodziejów

  • Racz, Panie, nagrodzić życiem wiecznym wszystkich, którzy nam dobrze czynią dla imienia Twego. Amen.
Top
Ta strona używa plików cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień cookies w przeglądarce. Więcej szczegółów…